hel

 

De hel is een van de meest betwiste aspecten uit de Bijbel. De meningen erover lopen sterk uiteen en het is een onderwerp waar redelijk veel over wordt gepraat en nagedacht. Interessant eigenlijk, aangezien de Bijbel er niet heel veel aandacht aan besteedt. Zeker Jezus spreekt hier maar heel beperkt over.

Wat bedoel je met hel?

Er zijn verschillende woorden die in het Nederlands (afhankelijk van de vertaling) met hel worden aangeduid. Deze woorden beschrijven echter niet (steeds) hetzelfde. Het is dus belangrijk om helder te krijgen waar het over gaat als we dit onderwerp behandelen.
Dit zijn de drie (meest voorkomende) woorden die wel met ‘hel’ worden vertaald:

  • Hades / Sheol
  • Gehenna
  • De Poel van vuur

 

Hades/ Sheol[1]

Hades (Grieks) of Sheol (Hebreeuws) duidt op het dodenrijk. Dit is waar Jezus in afdaalde toen Hij gestorven was. De traditionele (Hebreeuwse) kijk op het dodenrijk is dat dit de plek is waar je heen ging als je stierf. De onderwereld: daar ging iedereen heen, zowel rechtvaardigen als onrechtvaardigen.

Er werd aangenomen dat de rechtvaardigen en onrechtvaardigen zich in gescheiden delen bevonden. Jezus refereert hiernaar in het verhaal van de bedelaar Lazarus (Lucas 16:19-31)

Het is aannemelijk dat de functie van het dodenrijk is veranderd sinds (de tijd van) Jezus. De meningen hierover lopen uiteen en hangen samen met je eschatologie.
Sommige mensen geloven dat christenen die nu sterven niet meer naar het dodenrijk gaan. Ze hebben immers al eeuwig leven ontvangen in Jezus. Anderen geloven dat niemand meer naar het dodenrijk gaat. Als laatste zijn er mensen die geloven dat je nog steeds naar het dodenrijk gaat als je sterft of je christen bent of niet.

Gehenna[2]

Dit is een fysieke plek. Het is een vallei ten zuiden van Jeruzalem waar ze afval en lijken in wierpen en verbrandden. Er was in dit dal een vuur dat altijd brandde. Het is redelijk aannemelijk dat de plekken waar over Gehenna wordt gesproken gaan over de vernietiging van Jeruzalem. Daar is immers de plek waar na de vernietiging alle lijken verbrand werden.

Interessant genoeg is dit vooral de plek waar Jezus over sprak:

Mattheus 23:33 Slangen, adderengebroed, hoe zult gij ontkomen aan het oordeel der hel?  (NBG)

Markus 9:43 En indien uw hand u tot zonde verleidt, houw haar af. Het is beter, dat gij verminkt ten leven ingaat, dan dat gij met uw twee handen ter helle vaart, in het onuitblusbare vuur, waar hun worm niet sterft en het vuur niet wordt uitgeblust.

Verder spreekt Jezus regelmatig over een ‘vurige oven’ en een plek van tandengeknars. Dit is vooral rondom vergelijkingen over het koninkrijk en gekoppeld aan degenen die het koninkrijk niet ingaan. Deze uitspraken lijken dus ook eerder te gaan over de vernietiging van Jeruzalem. Alhoewel sommige van zijn uitspraken weer wat lastiger met deze uitleg te verenigen zijn (Zie bijvoorbeeld de uitspraak van Jezus om niet hen te vrezen die het lichaam kunnen doden maar Hem die lichaam en ziel kan doden in Gehenna)

De Poel van vuur[3]

De poel van vuur zien we vooral in Openbaring. Het wordt ook wel de tweede dood genoemd en naar deze plek wordt verwezen als de plek die voor de duivel is (voor)bereid en de plek waar mensen in worden geworpen na het laatste oordeel.

De meeste christenen bedoelen de Poel van vuur wanneer ze spreken over de hel Er worden echter vaak aspecten of uitspraken over de bovenstaande plekken hierbij betrokken, of ermee verward.
De kijk die veel christenen aanhangen is dat als je Jezus niet hebt aangenomen en je naam niet in het boek des levens staat, je wordt veroordeeld tot het voor eeuwig branden in deze poel van vuur.

Dit is echter zeker niet de enige kijk op de hel. Er zijn verschillende visies op de hel en interessant genoeg is voor elk van deze visies wel onderbouwing te vinden.

Visies op ‘de hel’

Er zijn drie hoofdcategorieën qua visies op de hel:

  • Eternal Torment (Eeuwige kwelling)
  • Annihilation (Vernietiging)
  • Universal Reconciliation (Universele verzoening)

De visie die door de meeste christenen wordt aangehangen is ‘Eeuwige kwelling’, het is ook de makkelijkst uit te leggen visie. Er zijn, voor zover ik weet, namelijk geen variaties of sub-visies in. Het is kwelling en het is voor altijd.

Binnen ‘vernietiging’ zijn er twee vormen. ‘Annihilation’ (Vernietiging) en ‘Conditional annihilation’ (Voorwaardelijke Vernietiging). De eerste komt erop neer dat iedereen die in de poel van vuur geworpen wordt, gewoon(weg) ophoudt te bestaan. De tweede vorm past een tijdsduur of conditie aan de vernietiging toe. Hoe je hebt geleefd bepaalt dan hoe lang het duurt voor je ophoudt te bestaan.

De vorm ‘Universele verzoening’ levert de meeste verwarring op. Tegenstanders van deze term geven hier over het algemeen een andere betekenis aan dan aanhangers. En sowieso zijn er weer verschillende visies of meningen binnen deze stroming. Van ‘iedereen gaat gewoon meteen naar de hemel’ (alverzoening) tot ‘de hel is een periode van boetedoening en loutering’.

Laten we elk van deze visies eens onder de loep nemen. Per visie zal ik een aantal Bijbelteksten noemen die de visie lijken te ondersteunen en welke problemen ik zelf rond de visie zie.

Eeuwige kwelling[4]

Het uitgangspunt hier is dat God heilig is en geen zonde kan verdragen. Ook het idee dat God zonde moet straffen omdat hij rechtvaardig is past bij deze visie. Fundamenteel aan deze gedachte is de aanname dat de menselijke ziel onsterfelijk is.

Bijbelteksten voor eeuwige kwelling:

De sterkste tekst die hiervoor pleit vind ik Openbaring 20:10-15

10 En de duivel, die hen verleidde, werd geworpen in de poel van vuur en zwavel, waar ook het beest en de valse profeet zijn, en zij zullen dag en nacht gepijnigd worden in alle eeuwigheden.

15 En wanneer iemand niet bevonden werd geschreven te zijn in het boek des levens, werd hij geworpen in de poel des vuurs.

Judas 1:7 en Judas 1:13 spreken over een straf van eeuwig vuur en eeuwige duisternis,
2 Thessalonicenzen 1:5-10 en Openbaring 14 spreken over eeuwige vernietiging en eeuwig vuur,
Markus 9:42 spreekt over een onblusbaar vuur,
Mattheus 18:6-9 en  25:31-46 spreken over eeuwige vuur.

Problemen met Eeuwige kwelling
Het eerste ‘probleem’ dat ik aan wil kaarten is onze visie op het woord ‘eeuwig’. Dit woord betekent namelijk niet ‘voor altijd’. Het Griekse woord hiervoor is Aion wat staat voor een ‘tijdsperiode’ of ‘era’. Soms wordt er gesproken over ‘voor altijd en altijd’. Hier staat dan ‘aiōnas tōn aiōnōn’.

De grondtekst laat op zijn minst ruimte open dat het hier niet gaat om een permanente of oneindige staat. Je kan het interpreteren als een ‘periode van periodes’, ‘opvolgende tijdsperiodes’ of ‘een aanzienlijk lange periode’. Ik zeg hiermee niet dat het niet echt voor altijd kan betekenen, enkel dat het voorbarig is om dat te claimen en geen ruimte te laten voor alternatieven.

Interessant genoeg kom je (dan) automatisch bij universele verzoening of (conditionele) vernietiging uit als deze periode niet ‘voor altijd is’ terecht. Want wat gebeurd er na deze tijdsperiodes?

Waar in mijn ogen het grootste probleem ligt met deze visie is liefde en rechtvaardigheid. Hoe is God liefdevol (te noemen) als Hij mensen voor altijd straft? En hoe is Hij rechtvaardig (te noemen) als bijvoorbeeld Hitler hetzelfde lot wacht als iemand die rechtvaardig heeft geleefd maar niet in Jezus gelooft? God wordt dan een beetje een onzekere, narcistische God: “Houd van mij of ik laat je voor eeuwig lijden.”

Als laatste is het fenomeen dat heiligheid wordt aangetast door onreinheid een principe van het oude verbond en wordt dit met Jezus’ komst omgedraaid. Hij wordt niet aangetast door onreinheid, maar Zijn heiligheid absorbeert en vernietigt de onreinheid juist. God lijkt dus toch niet zo bang of kwetsbaar te zijn voor zonde of onreinheid als het oude verbond doet vermoeden.

Als we kijken naar de teksten die ‘Eeuwige Kwelling’ lijken te onderstrepen dan zien we dat Jezus in Mattheus 18 en 25 over Gehenna spreekt en lijkt te refereren naar de aankomende vernietiging van Jeruzalem.

In Judas 7 wordt gesproken over het ‘eeuwige vuur’ dat Sodom en Gomorra heeft getroffen. Aangezien de Bijbel duidelijk maakt dat pas na het laatste oordeel mensen in de poel des vuurs worden geworpen, raak je in de knoop als Sodom en Gomorra al voor Jezus’ tijd een voorbeeld was van vernietiging met ‘eeuwig vuur’.

2 Thessalonicenzen 1 en Openbaring 14 lijken ook te spreken over de verwoesting van Jeruzalem.

In Openbaring 20 wordt over het beest en de valse profeet gezegd dat zij gepijnigd worden. Daar wordt overigens niet specifiek melding van gemaakt bij de mensen die daarna in de poel worden geworpen.

Vernietiging[5]

Ook bij deze visie spelen rechtvaardigheid en heiligheid een belangrijke rol. Echter, in plaats van een eeuwig lijden, houd je op te bestaan of wordt je een tijd gestraft en houd je daarna op te bestaan. Deze visie verzet zich tegen de aanname dat de menselijke ziel onsterfelijk is. Deze aanname komt namelijk niet uit de Bijbel maar uit het Griekse gedachtengoed. Hiervoor wordt onder andere het feit dat God niet toestond dat Adam en Eva van de boom des levens aten aangevoerd. Het was blijkbaar mogelijk dat ze, na het eten van de boom van kennis van goed en kwaad, (het) eeuwig leven zouden verkrijgen. Maar dit is iets wat God heeft voorkomen. Blijkbaar wilde Hij niet dat mensen eeuwig in een gevallen of zondige staat zouden verkeren. Dit is echter precies waar de visie van ’eeuwige kwelling’ vanuit gaat.

Een ander onderdeel van deze uitleg is dat niet het lijden permanent is, maar de straf. Je houdt permanent en ‘voor altijd’ op te bestaan.

Bijbelteksten voor vernietiging:

Johannes 3:16 Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een ieder, die in Hem gelooft, niet verloren ga, maar eeuwig leven hebbe. (NBG)

Mattheus 10:28 En weest niet bevreesd voor hen, die wèl het lichaam doden, maar de ziel niet kunnen doden; weest veeleer bevreesd voor Hem, die beide, ziel en lichaam, kan verderven in de hel. (NBG).

Openbaring 2, 20 en 21 spreken over de ‘tweede dood’. Dit lijkt te impliceren dat als je dood gaat (1e dood) je hier niet meer bent. En dat als je in de poel wordt geworpen je helemaal dood gaat (2e dood) en er helemaal niet meer bent.

Romeinen 6:21-22 zet eeuwig leven en dood in contrast met elkaar.
In 2 Korinthiers 11:15 spreekt men over ‘hun einde’.

Problemen met vernietiging

Het sterkste argument tegen vernietiging is Openbaring 20. Zoals ik hierboven al heb beschreven laat dit echter ruimte open voor de mogelijkheid dat het lijden niet voor altijd is, of zelfs dat het lijden niet voor iedereen is.

Bij vernietiging blijft rechtvaardigheid wel een punt. Het voelt niet helemaal eerlijk als de straf voor iedereen gelijk is, namelijk: je houdt op te bestaan. Dit is bij voorwaardelijke vernietiging dan weer afgevangen doordat er voorwaarden worden gesteld aan de vernietiging. Hier kan dan een periode van straf of boetedoening aan vooraf gaan.

Universele verzoening[6]

Belangrijk om deze term niet te verwarren met alverzoening. Alverzoening zou gezien kunnen worden als een sub-visie van universele verzoening. (Beetje gevalletje vla is zuivel, maar niet alle zuivel is vla)

Het idee van deze visie is dat God zijn liefde en de mogelijkheid tot verzoening nooit intrekt. Sommige aanhangers van deze methode geloven in een soort vagevuur. Een periode van zuivering en boetedoening, waarna vervolgens verzoening nog steeds beschikbaar is.

Bijbelteksten voor universele verzoening

1 Timotheus 4:10 Want daarvoor spannen wij ons ook in en worden wij gesmaad, omdat wij onze hoop gevestigd hebben op de levende God, Die een Behouder is van alle mensen, in het bijzonder van de gelovigen. (HSV)

1 Kortinthiers 15:22 Want evenals in Adam allen sterven, zo zullen ook in Christus allen levend gemaakt worden. (NBG)

Johannes 12:32 en als Ik van de aarde verhoogd ben, zal Ik allen tot Mij trekken. (NBG)

Johannes 3:17 spreekt erover dat Jezus is gekomen om de wereld te behouden
1 Timotheus 2:4 spreekt erover dat God wil dat iedereen behouden wordt en tot de waarheid komt
2 Petrus 3:9 spreekt erover dat God geduldig is omdat Hij niet wil dat iemand verloren gaat.
2 Korinthiërs 5:19 spreekt erover dat God de wereld met Zichzelf verzoend heeft.

Problemen met universele verzoening

Er zijn twee kritiekpunten die voornamelijk worden aangevoerd tegen deze visie:

  • Er blijft geen vrije wil over;
  • Het doet Jezus’ dood teniet of vermindert deze.

Het punt van de vrije wil is zeker iets voor te zeggen. In hoeverre heb je een vrije wil als je bestemming al vaststaat en iedereen uiteindelijk voor God kiest? Het lijkt vooral geen ruimte te laten om bewust tegen God te kiezen. Maar heb je andersom geredeneerd dan wel een bewuste keuze gemaakt om te delen in de zondeval?

Dit kritiekpunt komt in mijn ogen vooral voort uit het verwarren van universele verzoening met alverzoening. Bij de eerste is er een keuze maar blijft God deze aanbieden kiest iedereen er uiteindelijk voor om op dit aanbod in te gaan. Bij de tweede is er geen keus. Je bent verzoend of je het wilt of niet.

Het idee dat het Jezus dood teniet doet vind ik minder gegrond. Universele verzoening zegt immers niet dat eeuwig leven mogelijk is los van Jezus. Je zou dus zelfs kunnen zeggen dat Jezus’ dood juist groter en krachtiger wordt. Niet slechts een deel, maar alle mensen worden gered door Zijn sterven voor ons.

 

Conclusie

Ik heb niet echt een conclusie. Persoonlijk vind ik de visie van ‘eeuwige kwelling’ erg lastig te verenigen met Gods karakter. Verder mis ik de mogelijkheid tot inkeer / berouw. Er is niets corrigerends of herstellends aan de straf. Als laatste vindt ik de focus vooral liggen bij angst en straf.

Voor zowel ‘voorwaardelijke vernietiging’ als ‘universele verzoening’ vind ik allebei meer te zeggen. Ik denk dat ik zelf daar een beetje tussenin zit. Ik maak hierbij denk ik gewoon een nieuwe stroming en noem deze ‘conditionele verzoening’. Na het oordeel volgt een periode van boetedoening / loutering. Tijdens of hierna kun je nog steeds Jezus aannemen. Kies je dan nog bewust niet vóór Hem dan houd je op te bestaan na deze periode van boetedoening.

Maar ach… wellicht denk ik er volgende week al weer anders over. Het gaat er, denk ik, niet eens zozeer om wat je bij ‘de hel’ gelooft. Ik wil je alleen aanmoedigen voorzichtig te zijn in je uitspraken hierover. Zeker naar niet-christenen. Wij weten niet wie er in de poel worden geworpen en wat dit precies inhoudt. Het is immers niet aan ons om te oordelen.

 

[1] Wikipedia: Sheol 
[2] Wikipedia: Gehenna
[3] Wikipedia: Lake of Fire
[4] Foundational verses for Eternal punishment 
[5] Wikipedia: Annihilation 
[6] Wikipedia: Universal reconciliation