VRU2C8T6L1

Dit natuurlijk een hele goede vraag om te stellen. Veel christenen lijken dit een beetje een enge vraag te vinden, maar deze vraag is heel reëel en logisch om te stellen.

Is het ‘alles of niks’?

Voor mij persoonlijk is het overduidelijk dat niet alles in de bijbel letterlijk is. In geen enkele taal is alles letterlijk. Spreekwoorden, gezegden, uitdrukkingen zijn allemaal figuurlijk. Er is dus geen reden dat de bijbel hierin zou afwijken. Verder zie je op meerdere plekken in de bijbel dat er toelichting wordt gevraagd of later wordt uitgelegd wat iets betekende. Ook zie je regelmatig dat één persoon/ gebeurtenis of voorwerp meerdere keren op verschillende manieren wordt beschreven. Het moet dan wel figuurlijk zijn aangezien iets niet letterlijk meerdere dingen tegelijk kan zijn.

Door sommige mensen wordt het gepresenteerd alsof het alles of niks is. Uitspraken als: Als dat niet letterlijk is, moet je dan …. ook maar niet meer letterlijk nemen?
Klopt de ‘alles of niks’ houding?

Laten we naar een aantal ‘genres’ kijken…

Uitspraken van Jezus:

Sommige dingen die Jezus zegt zijn duidelijk niet letterlijk. Neem de gelijkenissen. Ik ga er gemakshalve even van uit dat iedereen zich hier in kan vinden. Ook zijn er verschillende voorbeelden waarin het duidelijk is, aannemelijk is of onduidelijk is of Jezus iets letterlijk bedoelt.

“Breek de tempel af en ik zal haar binnen 3 dagen herbouwen” Gelukkig staat er toegevoegd dat de discipelen later snapten dat Jezus hiermee naar zichzelf verwees. Meteen hierna volgt het gesprek met Nicodemus waarin Jezus uitlegt dat hij opnieuw geboren moet worden. Het grappige is dat we hier eigenlijk een voorbeeld zien van iemand die Jezus woorden letterlijk neemt en daardoor totaal de boodschap lijkt te missen.

“Eet mijn vlees, drink mijn bloed”. Wederom is dit een uitspraak die later pas duidelijker lijkt te worden, maar waar ook nu nog de meningen over uiteenlopen. Katholieken geloven dat tijdens communie het echt het bloed en vlees van Jezus wordt en Jezus dus letterlijk was.

Als je kijkt naar de Bergrede dan roept Jezus mensen op om hun hand af te hakken en oog uit te steken. Ik zie heel weinig hedendaagse christenen dit letterlijk nemen. Terwijl bij deze tekst niet direct duidelijk is dat Jezus dit niet letterlijk bedoelt.

Uiteraard zijn er ook voldoende uitspraken die wel letterlijk zijn: “Sta op en wandel”, “Laat alles achter en volg mij”.

Conclusie: Dingen die Jezus zegt kunnen zowel letterlijk zijn als beeldspraak/ figuurlijk. En het is niet altijd duidelijk.

Poezie:

In poëzie is beeldspraak heel logisch en zie je ook overal voorkomen. Het is niet dat er geen letterlijke aspecten in zitten, maar er wordt veel beeldspraak gebruikt om dingen te illustreren.

Er zijn teveel voorbeelden hiervan. Kijk maar eens naar de Psalmen of Hooglied en je struikelt over de beeldspraak.

De vraag is dus niet zozeer of beeldspraak gebruikt wordt in de poëtische delen maar eerder, welke onderdelen van de bijbel poëtisch zijn. De Psalmen zijn hier een duidelijk voorbeeld van. Maar van andere delen van de bijbel kun je je afvragen of ze poëtisch zijn of in ieder geval trekken van poëzie vertonen. Bijvoorbeeld door de opbouw (gebruik van Chiastic Archs, iets wat veel gebruikt wordt in poëzie).

Conclusie: Poëzie bevat veel beeldspraak. Het is niet altijd duidelijk wat onder de noemer poëzie valt.

Dromen en Visioenen:

Hierin zie je eigenlijk twee mogelijkheden. Dingen kunnen beeldspraak zijn en verwijzen naar iets letterlijks. Of het kan zijn dat wat in de hemel gebeurt en er op een bepaalde manier uitziet, uitwerking heeft op aarde, maar er anders uitziet op aarde dan in de hemel.
Wat in ieder geval duidelijk is, is dat wat gezien wordt in de dromen/visioenen niet letterlijk is wat er op aarde plaatsvindt.

Dromen:
Jozef beschrijft hoe de zon, maan en sterren voor hem buigen. Het grappige is dat zijn ouders en broers meteen snappen dat het over hen gaat.
Daniel die de droom van Nebukadnezar uitlegt. Alle onderdelen staan voor iets (de delen van het standbeeld, de steen die rolt, etc).

Visioenen:
In de visioenen van profeten zie je dat ze regelmatig toelichting vragen bij wat ze zien. De uitleg die ze krijgen is dan vaak een letterlijke beschrijving, maar wat ze gezien hebben overduidelijk niet.
Het mooie is dat je juist hierin de twee samen ziet. De geestelijke beschrijving en hoe dat er letterlijk uitziet.
Je ziet dit bij (bijna) alle profetische visioenen. Neem bijvoorbeeld Daniel 7. Ook ongeveer heel openbaring valt in deze categorie. Je ziet dan ook sterke overeenkomsten tussen verschillende visioenen in het Oude testament en Openbaring.

Conclusie: Profetische dromen en visioenen zijn (overwegend) beeldspraak. De toelichting/ uitleg hierbij is wel (vaak) letterlijk

Overige profetieën:

Ik doel hierbij op ‘de rest’ van profetieën aangezien ik dromen/visioenen al apart heb behandeld.
De meeste (grote) profetische boodschappen voort komen uit dromen en visioenen. We hebben reeds vastgesteld dat deze, afgezien van de uitleg hierbij, (voornamelijk) in beeldspraak zijn. Beeldspraak is dus sowieso bekend terrein voor profeten.

Als we kijken naar de ‘overige’ profetieën/ profetische verschijnselen zien we drie aspecten:

  • Ze gaan bijna altijd over actuele situaties (waarschuwing of veroordeling/ roep tot bekeer)
  • Er zit geen duidelijke lijn in letterlijk/figuurlijk
  • In sommige gevallen lijkt het doel van deze profetieën om een verandering te veroorzaken zodat iets juist niet gebeurt.

Jona is een voorbeeld van heel duidelijk en van een profetie die juist niet ‘uitkomt’
Hosea is juist weer heel beeldend. Mix van beeldspraak en letterlijk

Conclusie: Bij overige profetieën is meer letterlijk, maar er zit beeldspraak doorheen.

Geschiedschrijving:

Hele stukken van de bijbel vallen in de categorie geschiedschrijving. Het is eigenlijk gewoon het letterlijke verslag van wat er gebeurd is. Grote delen van het oude testament vallen in deze categorie. Net als de verslaglegging in de evangeliën en Handelingen.

Daarbij lijkt de betrouwbaarheid zelfs relatief hoog (ten opzichte van andere geschiedkundige bronnen) aangezien de bijbel ook vrolijk melding maakt van de nederlagen en fouten die gemaakt worden.

Conclusie: geschiedschrijving is letterlijk

Brieven:

Dit is een beetje een lastige categorie. Het zijn brieven waarin regelmatig hele specifieke punten worden besproken. Er wordt dus vaak terug gegrepen op wat eerder ter plekke is verteld of wat bijvoorbeeld in eerdere briefwisseling ter sprake is gekomen. Daarbij is dit allemaal ingekaderd in een specifieke plaats, tijd en cultuur. We ‘missen’ dus redelijk wat achtergrondinformatie.
De brieven lijken een mengeling van letterlijke teksten en beeldspraak in het taalgebruik: “Je bent de tempel van God”, “Geestelijke wapenuitrusting”, etc.

Bij de brieven kun je je daarbij afvragen wat van de letterlijke informatie ook voor ons letterlijk is en wat vooral gezien moet worden in het kader van de cultuur en tijd. Daarbij was ten tijde van het schrijven het oude verbond nog actief en lijken sommige delen daar mee te maken te hebben.

Conclusie: brieven zijn overwegend letterlijk (in ieder geval voor de originele lezers) maar zijn doorspekt met beeldspraak. Dit is meestal redelijk goed herkenbaar als beeldspraak.

Eindconclusie:

Niet alleen wordt duidelijk dat er in ieder geval geen sprake is van alles of niks. Het is zelfs niet heel duidelijk of vanzelfsprekend wanneer iets letterlijk is of niet.

Het is erg belangrijk om eerst te kijken naar het genre. Bij sommige genres is meteen duidelijk of het beeldspraak is of letterlijk. Bij andere genres is dit niet meteen duidelijk. Er is dan context nodig om te bepalen of iets letterlijk is of niet.

We zien in ieder geval dat zeker in visioenen en dromen beeldspraak eerder norm is dan uitzondering.