C74X68WPAG

In het vorige deel hebben we gekeken naar de vraag of alles in de bijbel letterlijk is en hebben we gekeken naar verschillende genres. Hieruit werd duidelijk dat soms genre alleen niet genoeg is en er gekeken moet worden naar de context.

Wat zijn goede vragen om te bepalen of iets letterlijk is of beeldspraak (als dit niet direct duidelijk is uit het genre)?

  • Klopt de vertaling?
  • Levert het een conflict op met andere teksten als het letterlijk genomen wordt?
  • Word op andere plekken clues gegeven?
  • Wat hebben de originele lezers/ toehoorders begrepen?
  • Waar gaat het hele stuk over (kijken naar overige verzen/ hoofdstuk/ boek?
  • Welke lokale en culturele aspecten spelen er mee?
  • Wat waren de spreekwoorden en gezegden uit die tijd?
  • Is het in lijn met de rest van de bijbel en Gods hart?
  • Ben je je bewust van de filters waardoor je de bijbel leest?

Klopt de vertaling:

Ik heb er persoonlijk een hekel aan als voorgangers in hun preken komen met “maar in het Hebreeuws staat…” Realiteit is echter dat wij lezen in het Nederlands en de bijbel daar niet in geschreven is. Hebreeuws en Grieks zijn niet de rijkste talen. Dit betekent dat veel woorden meerdere mogelijke betekenissen/ vertalingen kunnen hebben.

Verder is het heel logisch en menselijk dat ook vertalers de grondtekst interpreteren zoals past bij hun overtuiging. Ook komt het regelmatig voor dat een specifiek woord altijd op een bepaalde manier wordt vertaald, maar dan  op één plek opeens anders. De kans dat in dat geval de overtuiging van de vertaler meespeelt is dan aanzienlijk groter.

Een interessant voorbeeld hier is wat vertaald wordt met ‘wereld’. Hier zijn in het Grieks twee woorden: Kosmos en Ge. Maar deze hebben nogal een verschillende betekenis. Dit artikel (in Engels) gaat hier uitgebreid op in.

Levert het een conflict op

Dit zie je bijvoorbeeld terugkomen bij openbaring. Het boek begint en eindigt met ‘dit gaat allemaal zeer spoedig gebeuren’. De dingen die ertussen beschreven staan zijn niet allemaal letterlijk kort daarna gebeurd (voor zover wij weten). Dus wat neem je dan niet letterlijk? De tijdsaanduiding of de beschreven gebeurtenissen (die vallen in het droom/visioen genre).

Clues op andere plekken

Een mooi voorbeeld hiervan is ‘de gruwel der verwoesting’. Hierin haalt Jezus een stuk van het visioen van Daniel aan en wijdt hierover uit. Je ziet dit in alle vier de evangeliën terug komen. Met één verschil. In Lucas 21 benoemd Jezus namelijk specifieker wat deze gruwel is. Hij benoemd hier specifiek te vluchten als Jeruzalem omringt wordt door legers wat in 66 AD is gebeurd.

Wat hebben de originele lezers begrepen

We blijven hierbij even bij hetzelfde voorbeeld. Toen in 66 AD Jeruzalem omringt werd door de romeinse legers, vluchten alle Joden de stad in. Alle christenen vluchten de stad uit. Blijkbaar hadden zij de waarschuwing van Jezus begrepen en ontsnapten hierdoor aan dit drama. Als gevolg stierven alle Joden in Jeruzalem maar ontsprongen de christenen de dans.

Waar gaat het hele stuk over

Ook hiervoor blijven we bij hetzelfde stuk maar kijken we even specifiek naar Mattheus 24. Als je het hele stuk leest zie je dat ze aan het praten zijn over de vernietiging van de tempel. Sommige mensen opperen dat er opeens van onderwerp geswitcht wordt, of dat de discipelen één ding vragen en dat Jezus daarna in Zijn antwoord verschillende dingen aankaart, maar er is geen reden om dit aan te nemen.
In mijn ogen is er geen aanleiding om niet aan te nemen dat heel Mattheus 24 (en Lucas 21, etc) gaat over de aankomende vernietiging van de tempel.

Lokale en culturele aspecten

Jezus praat in taal die zij snappen. Sommige apostelen zijn vissers, Hij zegt dat Hij vissers van mensen van ze maakt. Jezus gebruikt continue voorbeelden die lokaal of cultureel logisch zijn. Soms doet Hij dingen die wij niet heel raar vinden, maar die in die cultuur ‘shocking’ waren.

Spreekwoorden/ gezegden en uitdrukkingen:

Neem de uitspraak van Jezus dat het makkelijker is voor een kameel om door het oog van de naald te gaan dan voor een rijke om het koninkrijk in te gaan. Wij kunnen denken dat het echt over een naald gaat en missen dat er naast de hoofdpoort een poort was die ‘het oog van de naald’ heette.

Verder werd bijvoorbeeld naar de verschillende onderdelen binnen de tempel verwezen als ‘de elementen’ en werd naar het geheel van de tempel en het oude verbond verwezen als ‘hemel en aarde’. Dat geeft toch een net iets andere kijk op uitspraken als “hemel en aarde zullen vergaan” en het verbranden van de elementen.

Dit valt een beetje in dezelfde categorie als ‘water naar de zee brengen’. Maar het is zeker niet uitgesloten dat over 1000 jaar iemand in China een stuk leest en deze uitspraak tegenkomt. Hij kan dan zomaar denken dat het echt over water en de zee gaat.

Nog los van de duidelijke vermeldingen in Psalm 104 en prediker 1 dat de aarde niet zal vergaan (maar dat valt weer onder de conflict tussen 2 letterlijke genomen interpretaties)

Je zal dus altijd rekening moeten houden met de mogelijkheid dat iets niet letterlijk is, en het is nuttig om meer beeld te krijgen van de uitdrukkingen uit die tijd om hierin te navigeren.

Is het in lijn met de rest van de bijbel

Dit ligt natuurlijk redelijk dicht tegen ‘levert het een conflict op’ aan. Soms is iets niet keihard een conflict met een andere tekst, maar past het niet bij het hart van God of bij hoe Jezus handelde.

Zo heb je bijvoorbeeld het verschijnsel dat de bijbel zich niet specifiek uitspreekt tegen slavernij. Maar zie je wel dat Jezus komt om mensen vrij te maken.

Ben je je bewust van de filters waardoor je de bijbel leest?

Als je denkt dat je geen filters hebt, dan misleid jezelf denk ik. Iedereen heeft filters. Dit hoeft niet perse erg te zijn. Zo lang je je er maar van bewust bent dat je filters hebt en wat deze filters zijn.
In mijn ervaring zijn de meeste mensen zich niet (of niet voldoende) bewust van hun filters en presenteren ze heel stellig argumenten als feit, terwijl dit een mening is, gebaseerd op een interpretatie die voorkomt uit een overtuiging.

Het is echter realiteit dat katholieken tot hele andere inzichten/conclusies komen dan protestanten. En orthodoxe christenen weer tot andere inzichten. Hierdoor kun je echter wel bepaalde filters achterhalen (moment van introductie).

Ik adviseer het boek ‘Understanding the whole bible’ van Jonathan Welton als je meer inzicht wilt krijgen in welke filters er zijn en door welke filters jij kijkt. Dit boek zal overigens binnenkort ook in het Nederlands verschijnen.

Conclusie

Nederigheid is gepast. Respect voor andere visies net zo goed. We zijn allemaal zo goed mogelijk bij elkaar aan het puzzelen hoe het zit. Het is echter wel goed om kritisch te blijven kijken naar wat je gelooft en hoe je de bijbel interpreteert. Heb je überhaupt onderbouwing vanuit de bijbel voor wat je gelooft? En ik heb het er dan niet over of je een tekst kan interpreteren zodat het past bij jouw visie. Ik heb het dan over de argumenten waarom die interpretatie beter is dan andere interpretaties.

Verdiep je ook eens in andere visies/ interpretaties. Wat zijn hun argumenten tegen jouw visie? Verwerp ze niet meteen als ‘dwaalleer’ of bijt je niet vast in die één of twee punten waarop het volgens jou niet klopt.

Laten we Paulus ter harte nemen in zijn uitspraak: “Onderzoek alles en behoudt het goede”. Zelfs als je na het onderzoeken van een andere visie bij jouw originele visie blijft zullen er waardevolle aspecten om te behouden uit de andere visie te halen zijn.