genesis

Van veel van de bijbelboeken is duidelijk wie ze hebben geschreven of zijn er in ieder geval sterke vermoedens wie de schrijver was. Van andere stukken van de bijbel is dit echter minder duidelijk. In dit artikel wil ik kijken naar de mogelijke schrijver(s) van Genesis.

De traditionele uitleg

Veel christenen wijzen Mozes aan als de schrijver van Genesis. Vaak wordt de uitspraak dat de wet door Mozes is gegeven (Johannes 1:17) hier als argument voor aangevoerd. Door de Joden wordt niet alleen naar ‘de regeltjes’ verwezen als ‘de wet’. Maar heel de eerste 5 boeken van de bijbel worden als ‘de wet’ aangeduid.

Er zijn twee verklaringen die doorgaans hiervoor worden aangevoerd:

De eerste verklaring is dat deze informatie al generaties mondeling werd overgeleverd en dat Mozes degene was die ze uiteindelijk heeft opgeschreven.

De tweede mogelijke verklaring is dat Mozes op berg Sinaï openbaring heeft ontvangen van God over de gebeurtenissen in Genesis.

De seculiere uitleg

De meeste seculiere experts gaan er vanuit dat er verschillende schrijvers waren. Verschillende bronnen die op een bepaald moment zijn samengebracht tot één document en aan Mozes toegeschreven is om de geloofwaardigheid te vergroten.

Er is hier op zich wel iets voor te zeggen aangezien er meerdere argumenten zijn aan te voeren dat Genesis meer dan één schrijver heeft gehad. Deze houding gaat er echter van uit dat God niet bestaat en geen invloed heeft gehad op de vorming en het ontstaan van de bijbel.
Verder is er dan sprake van bewuste misleiding op meerdere fronten.

Een alternatieve mogelijkheid

Er zijn een paar interessante verschijnselen als je iets dieper kijkt naar Genesis. Als eerste zie je een stuk herhaling en verschil tussen genesis 1 en genesis 2. In genesis 1 wordt erover gesproken dat God de man en de vrouw schiep en hun plaatste in de hof. In genesis 2 is er dan opeens sprake van dat er slechts 1 persoon is en hoe God een partner maakt uit de rib.

Het lijkt dus als het ware alsof dezelfde gebeurtenis twee keer beschreven wordt. Eén keer beknopt en nog een keer vanuit een ander oogpunt iets uitgebreider.

Het tweede interessante verschijnsel is dat Genesis een terugkerend patroon vertoond. Meerdere keren zie je een zin terugkomen die iets zegt als: “Dit is de geschiedenis van…”. We zien dit keer op keer terugkeren in Genesis. Soms wordt dit ook vertaald als: “Dit is het geslachtsregister van …”
In beide gevallen staat hier echter ‘elleh toledot’. Dit komt tien keer terug in Genesis.

Hieronder volgen een paar voorbeelden hiervan ter illustratie:

Genesis 2:4 “Dit is de geschiedenis van de hemel en de aarde, toen zij geschapen werden. Ten tijde, dat de Here God aarde en hemel maakte.” (NBG)

Genesis 5:1 “Dit is het geslachtsregister[1] van Adam.” (NBG)

Genesis 6:9 “Dit is de geschiedenis van Noach. Noach was onder zijn tijdgenoten een rechtvaardig en onberispelijk man; Noach wandelde met God.” (NBG)

Genesis 25:19 “Dit is de geschiedenis van Isaak, de zoon van Abraham. Abraham verwekte Isaak.”(NBG)

Genesis 37:2 “Dit is de geschiedenis van Jakob.”(NBG)

Wat is een ‘toledot’?

Om te snappen wat zo’n ‘toledot’ precies inhoudt gaan we kijken naar de manier waarop in de oudheid werd gecommuniceerd. We weten dat voor en papier gebruikt werd er werd geschreven op kleitabletten.

In zijn boek ‘introductie in het Oude Testament’[2] beschrijft Harrison hoe een ‘toledot’ eigenlijk dezelfde functie vervulde op kleitabletten als onze hedendaagse colofon.

Ook zien we in Genesis 26:5 dat er gesproken wordt over de geboden/ wetten van God waar Abraham zich aan hield. Interessant is om te zien is dat het Hebreeuwse woord wat hier gebruikt wordt altijd slaat op een geschreven wet / verbod. Uit het taalgebruik is op te maken dat de teksten origineel zijn opgetekend en niet mondeling zijn overgeleverd. [3]

Je komt dan haast tot een logische gevolgtrekking dat de delen van Genesis destijds door de personen in kwestie zelf zijn opgeschreven en doorgegeven.

Argumenten voor schriftelijke overlevering

Het is geheel niet denkbaar dat tijdens het leven van Adam en Eva het schrift al is uitgevonden. Er zijn verschillende ‘Cuneiform[4]’ kleitabletten gevonden die seculier gedateerd worden tot 3500 BC. Verder word Sumerië aangewezen als plek waar dit spijkerschrift is ontstaan. Persoonlijk vind ik het aannemelijker dat schrift voor de zondvloed al bestond dan dat dit redelijk snel na de zondvloed is ontstaan.

Als je hier van uit gaat kan is het niet ondenkbaar dat Genesis de annalen zijn van Adam en zijn nakomelingen. De geslachtslijn in de bijbel gaat over de oudste nakomelingen. Adam kan zijn geschiedenis zelf hebben geschreven en hebben doorgegeven aan zijn oudste zoon. Die voegt zijn eigen geschiedenis toe en geeft het weer door. Zo wordt er een verzameling van kleitabletten opgebouwd waarin de familiegeschiedenis wordt bijgehouden.

Ook Noach was de oudste zoon in deze familielijn. Het ligt dus zeer voor de hand dat hij iets waardevols als kleitabletten met de familiegeschiedenis heeft meegenomen in de ark. Het enige hikje in deze theorie is de spraakverwarring. Aan de andere kant zie je dat er groepen ontstonden die elkaar begrepen na de spraakverwarring. Het is dus niet ondenkbaar dat de kleitabletten binnen een bepaalde groep leesbaar bleven.

Er zijn meerdere Sumerische cuneiform kleitabletten gevonden die enorm veel overeenkomsten vertonen met de gebeurtenissen zoals beschreven in Genesis.[5]

Genesis 1

Je blijft dan alleen zitten met Genesis 1. Niemand kan de schepping als ooggetuige hebben opgeschreven aangezien de mens er pas was op de 6e dag. Het is interessant om te zien dat qua vorm het eerste stuk van Genesis afwijkt van de rest. De beschrijving van de schepping heeft meer weg van een gedicht dan van geschiedschrijving waarmee de rest van Genesis beter beschreven lijkt.

De uitleg die ik zelf het meest voor de hand liggend vind is dat God het verhaal van de schepping aan Adam en Eva heeft verteld. Deze uitleg laat ruimte voor de vraag of de schepping letterlijk zo is gebeurd zoals beschreven of dat God het heeft uitgelegd op een manier die te begrijpen was. (Iets waar sommige mensen heel blij van worden en andere mensen zenuwachtig).

Het eerste stuk beschrijft dan Genesis vanuit Gods perspectief. Het stuk daarna is beschreven vanuit het perspectief van Adam. Dit verklaart ook de overlap en verschillen.

Conclusie

Wie Genesis heeft/ hebben geschreven is en blijft speculatie. Het uitgangspunt dat Mozes de informatie bij elkaar heeft gebracht vind ik redelijk aannemelijk. Persoonlijk vind ik de gedachte dat het door de aartsvaders zelf is opgeschreven heel mooi en sterker qua geloofwaardigheid dan dat Mozes informatie heeft samengevoegd uit mondelinge overlevering.
Het idee dat Mozes goddelijke openbaring van de gebeurtenissen in Genesis heeft ontvangen op de berg Sinai vind ik persoonlijk minder aansluiten bij de opbouw van Genesis, maar ik sluit het niet uit als mogelijkheid.

[1] Als je kijkt naar de grondtekst staat hier iets als: Dit is het boek van de generaties van Adam. Op alle andere plekken waar je dit woord tegenkomt in de bijbel gaat het om een geschreven ‘document’. Het Hebreeuwse woord hier is Sefer.
[2] Harrison, R .K., 1969 Introduction to the Old Testament. Grand Rapids: Eerdmans. Pagina 545-548
[3] Raven, J. H.,1910 Old Testament Introduction. New York: Revell. Pagina 131-2
[4] Wikipedia: Cuneiform
[5] In het boek ‘De wereldwijde vloed’ van Tjarko Evenboer wordt hier wat dieper op ingegaan.